พื้นที่ดำเนินงาน: จังหวัดแม่ฮ่องสอน
หน่วยงานร่วมดำเนินงาน: วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน
บทบาท TRTA: ที่ปรึกษาด้านการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ
พื้นที่เป้าหมาย: 7 ชุมชน
ขอบเขตงาน: ประเมินมาตรฐาน RT-CBT วิเคราะห์ศักยภาพ และเสนอแนวทางยกระดับการท่องเที่ยวโดยชุมชน
ยกระดับการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดแม่ฮ่องสอน ด้วยมาตรฐานการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ
เสริมศักยภาพชุมชน รักษาอัตลักษณ์ท้องถิ่น และสร้างโอกาสเชื่อมโยงสู่ตลาดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
สมาคมไทยท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ (TRTA) ร่วมกับ วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน และเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดแม่ฮ่องสอน ดำเนินงานส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน โดยสมาคมฯ ทำหน้าที่เป็น ที่ปรึกษาด้านการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ เพื่อประเมินศักยภาพและยกระดับการบริหารจัดการท่องเที่ยวของชุมชนในพื้นที่อำเภอปางมะผ้า และตำบลห้วยปูลิง อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
โครงการนำ เกณฑ์การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ (Responsible Tourism – Community-Based Tourism: RT-CBT) มาเป็นเครื่องมือประเมินและวิเคราะห์ศักยภาพ เพื่อกำหนดแนวทางพัฒนาชุมชนให้มีมาตรฐานการจัดการที่เหมาะสม ควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรม และการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับคนในท้องถิ่น
บทบาทของ TRTA: จากเกณฑ์มาตรฐานสู่การพัฒนาที่ปฏิบัติได้จริง
สมาคมฯ ดำเนินการประเมินศักยภาพการท่องเที่ยวโดยชุมชนครอบคลุม 5 มิติสำคัญ ได้แก่
- การบริหารจัดการชุมชน – การมีส่วนร่วม ธรรมาภิบาล และความเข้มแข็งขององค์กร
- ความปลอดภัยและคุณภาพบริการ – การจัดการความเสี่ยงและมาตรฐานการให้บริการนักท่องเที่ยว
- ความรับผิดชอบต่อสังคม – การอนุรักษ์วัฒนธรรมและการส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน
- การสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจ – การกระจายรายได้และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจในท้องถิ่น
- ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม – การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
การประเมินครอบคลุม 7 ชุมชน ได้แก่ บ้านเมืองแพม บ้านห้วยตองก๊อ บ้านห้วยฮี้ บ้านน้ำฮูหายใจ บ้านผามอน บ้านลุกข้าวหลาม และบ้านห้วยกุ้ง ซึ่งแต่ละชุมชนมีอัตลักษณ์และจุดเด่นแตกต่างกัน ทั้งด้านภูมิปัญญาชาติพันธุ์ การจัดการป่าชุมชน เกษตรอินทรีย์ หัตถกรรมพื้นบ้าน และการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ
ผลการประเมินและโอกาสในการพัฒนา
ผลการประเมินสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของชุมชนในการบริหารจัดการท่องเที่ยว การมีส่วนร่วมของคนในท้องถิ่น และการอนุรักษ์ทรัพยากร โดยเฉพาะ บ้านเมืองแพมและบ้านห้วยตองก๊อ ที่มีความโดดเด่นด้านการบริหารจัดการและความรับผิดชอบต่อสังคม
ตัวอย่างที่น่าสนใจ ได้แก่ ภูมิปัญญาการจัดการป่าตามวิถีปกาเกอะญอของบ้านห้วยตองก๊อ และการนำอาหารพื้นถิ่นและงานหัตถกรรมมาต่อยอดเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวของบ้านลุกข้าวหลาม ซึ่งสะท้อนการเชื่อมโยงระหว่างการอนุรักษ์วัฒนธรรมกับการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ
ขณะเดียวกัน สมาคมฯ ได้วิเคราะห์ประเด็นที่ควรพัฒนาเพิ่มเติม ทั้งด้านมาตรฐานความปลอดภัย การบริหารจัดการทางการเงิน การเตรียมความพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉิน และการพัฒนาคุณภาพบริการ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการรองรับนักท่องเที่ยวและสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ประกอบการท่องเที่ยว
จากผลการประเมิน TRTA ได้จัดทำ ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติในการยกระดับมาตรฐานการจัดการท่องเที่ยว การพัฒนาศักยภาพชุมชน และการออกแบบประสบการณ์ท่องเที่ยวที่สร้างมูลค่าเพิ่ม เพื่อเป็นแนวทางสำหรับการพัฒนาในระยะต่อไป
สร้างคุณค่าระยะยาวผ่านการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ
โครงการนี้สะท้อนบทบาทของ TRTA ในการนำมาตรฐานการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบมาใช้เป็นเครื่องมือพัฒนาชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยเชื่อมโยง ภูมิปัญญาท้องถิ่น มาตรฐานการบริหารจัดการ และความต้องการของตลาดการท่องเที่ยว เข้าด้วยกัน
ความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา ชุมชน และภาคีเครือข่ายด้านการท่องเที่ยว เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาจุดหมายปลายทางอย่างยั่งยืน ที่ไม่เพียงมุ่งเพิ่มโอกาสทางการตลาด แต่ยังคงรักษาอัตลักษณ์และสร้างประโยชน์ให้กับคนในพื้นที่อย่างแท้จริง
ร่วมสร้างการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบกับ TRTA
สมาคมไทยท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ พร้อมร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐ องค์กรพัฒนา สถาบันการศึกษา และภาคธุรกิจท่องเที่ยว ในการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน ผ่านการประเมินมาตรฐาน การพัฒนาศักยภาพชุมชน การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว และการเชื่อมโยงโอกาสทางการตลาด
ร่วมเปลี่ยนหลักการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ให้เกิดผลในทางปฏิบัติ และสร้างประโยชน์ที่ยั่งยืนแก่ชุมชนและอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย
